Heupdysplasie is een ziekte, die door een deformatie van het heupgewricht en de dijbeenkop veroorzaakt wordt. Ze passen niet meer in elkaar, omdat de heupkom bij HD een andere vorm heeft als de dijbeenkop, waardoor het gewricht instabiel wordt.
Bij een gezond gewricht zit de kogelvormige dijbeenkop perfect in de ronding van de heupkom. Bij een dysplasie is de verbinding niet meer zo- vast, zodat de dijbeenkop gedeeltelijk de verbinding met de gewrichtskom verliest.

Het resultaat van HD in een gevorderd stadium is artrose. HD treft het meest de middelgrote tot grote rassen. Maar in het algemeen kan men het bij elk ras aantreffen.

HD is geen aangeboren ziekte, maar ontwikkeld zich in de opgroeifase. Er is echter wel een erfelijke aanleg. De ontwikkeling van HD hangt af van de individuele erffactoren (vorm van het gewricht, hoeveelheid bespiering) en van omgevingsfactoren ( de snelheid van de groei, de manier van voeden, de dagelijkse belasting).

Een studie in  Amerika toont aan, dat de vererving tot neiging naar HD bij de Duitse Herders bij 74% en bij de Labrador  zelfs bij 92% ligt. Dit werd door een Penn Hip systeem voor HD onderzoek ontdekt.

Dit systeem wordt in Amerika gebruikt bij het onderzoek van 16 weken oude welpen (pups). Een andere studie geeft aan, dat HD negatieve ouders 64 – 81% HD negatieve en 19 – 37 % HD positieve nakomelingen hebben. Omgekeerd zijn de nakomelingen van HD positieve ouders tot 17 – 37 % HD negatief en tot  63 – 93% HD positief. Alle honden worden zonder uitzondering HD negatief geboren, zelfs de dieren die later HD positief worden.

De belangrijkste tijd voor de ontwikkeling van de heupgewrichten zij de eerste twee maanden wanneer de verbindingen nog zacht en hoofdzakelijk uit kraakbeen bestaan. Kraakbeen wordt eerst later door het verhardingsproces omgezet tot hard bot.

De instabiliteit van de heupen ontwikkeld zich, wanneer de kracht, die op de beenderen wordt uitgeoefend, haar elasticiteit overschrijdt. Onder normale omstandigheden wordt de kracht op de oppervlakte van de heupbeenderen bijna loodrecht en praktisch centraal uitgevoerd. Onder belasting wordt de dijbeenkop van een instabiele heup meer tot een naar voren buitenste rand van de heup geschoven en niet naar het midden zoals bij een gezonde heup. Het gevolg is overbelasting van de bovenste heuprand, de heupkom wordt vlakker en de ontwikkeling wordt verstoord. Wanneer er opnieuw druk op de voorste bovenste heuprand wordt uitgeoefend, wordt de heupkom elke keer vlakker en de dijbeenkop verliest zijn grip. Uiteindelijk zijn er door deze kringloop verschillende waarderingen van HD.

Als alleen de helft van de dijbeenkop in de heupkom ligt, spreekt  men van subluxatie. Subluxatie kan zich tot luxatie, de volledige uitrekking van het heupgewricht, verder ontwikkelen. De dijbeenkop verliest zijn normale vorm, terwijl de druk van de heupkom ongelijkmatig is. Wanneer de dijbeenkop en de heupkom verschillende vormen hebben of de heup verzwakt is, is de druk op het kraakbeen ook verschillend. Dat leidt tot een degeneratie van de heupen. Het kraakbeen wordt verhard en poreus en wordt totaal verstoord. Als reactie op het aangetaste kraakbeen worden de beenderen groter en dikker. Röntgenstralen kunnen de kraakbeen verharding in het overbelaste gebied zichtbaar maken.

 Resultaat de vooruitspringende groei van exotose. Deze groei vindt men aan de verankeringen van de gewrichtsbanden tussen de dijbeenkop en de dijbeenhals. Als de woekeringen zich verder ontwikkelen, wordt door hun aanwezigheid de normaal rondgevormde dijbeenkop, paddestoelvormig. Al deze secondaire artrosevormige veranderingen zijn voorboden van een degeneratieve voortzetting, die men osteo-artrose noemt. In het geval van heupdysplasie artrose is het resultaat een heup deformatie.
De meest exacte methode om een HD diagnose te stellen is een röntgenfoto te laten maken.
Voor een goede beoordeling is een HD-foto van hoge kwaliteit nodig.Om vergissingen te voorkomen moet de foto beschreven worden. De foto wordt naar een dierenarts gestuurd, die de bevoegdheid heeft de HD diagnose te stellen voor dat ras. De minimale leeftijd voor een zekere diagnose is in Tsjechië (ook in Nederland) 12 maanden, voor grote en supergrote rassen 18 maanden. Dit wordt door de verschillende rasverenigingen uitgemaakt.De FCI legt de norm tussen de minimale leeftijd van 12 – 18 maanden vast. De Amerikaanse OFA heeft de minimum leeftijd van 12 maanden naar 24 maanden verhoogd, omdat ze ontdekt hebben dat niet alle gevallen van HD in de leeftijd van 12 maanden ontdekt kan worden.
Verschillende auteurs stelden tijdens hun werk vast, dat röntgenmethode in de leeftijd van 12 maanden alleen 66% van de HD positieve honden werd ontdekt, terwijl in de leeftijd van 18 maanden 84% van de HD positieve honden werden  ontdekt. In de leeftijd van 24 maanden werden 94% van de HD positieve honden ontdekt. Bij de röntgendiagnose worden ventrolaterale opnamen gebruikt, hier ligt de hond op zijn rug en zijn achterbenen worden gelijkmatig  naar achteren gestrekt. Een goede positie kan men door een v-vormige tafel (v-vormige bak) bereiken. Spierontspanning wordt door narcose bereikt. De röntgenfoto moet het bekken, kruisbeen, dijbenen en- knieën vatten. Voor een correcte beoordeling van de foto moet het beeld symmetrisch zijn. (Een slechte ligging kan een verkeerde beoordeling geven).

De röntgendiagnose is gebaseerd op de beoordeling van het aantal graden van de subluxatie en de eventuele aanwezigheid van artrose. De graad van de subluxatie wordt door de vorm en de breedte van de heupspleet, de positie van het midden van de dijbeenkop tot de bovenste rand van de heupkom en door de Norberg-Olsson-hoek vastgesteld. Op basis van deze criteria stelde de wetenschappelijke commissie een tabel samen die de HD in 5 variaties verdeeld. De FCI tabel werd in 1993 zodanig veranderd, dat de graden van HD met de letters A tot en met E benoemd worden. Afgezien van deze tabel bestaan er nog andere tabellen overal op de wereld.

Er zijn de VS OFA tabel, de Britse en de Zwitserse registratie systemen en de Zweedse tabel. In Tsjechië wordt een aangepaste tabel gebruikt. De waardering wordt met de cijfers 0 – 4  aangegeven. O is HD negatief, 1 is een overgangsnorm, 2 is een lichte HD, 3 is een middelzware HD en 4 is zware HD.

Medische symptomen, zoals het problematisch opstaan van de honden, de onwilligheid zich te bewegen en hinken, dat na belasting erger wordt, hoeft niet altijd met het röntgenonderzoek overeen te stemmen.
HD is een erfelijke ziekte die door meerdere erfelijke factoren be?nvloed wordt. De omgeving speelt daarbij een grote rol. Op grond van haar gecompliceerde genetische basis is het onmogelijk deze ziekte, ondanks alle goede bedoelingen van de fokker, uit te roeien. Maar met het beperken van fokken met honden die boven een bepaalde waarde zitten kan de HD wezenlijk teruggedrongen worden.
(AANVULLING: In Nederland moet naast de ventrolaterale positie (gestrekt) ook een foto worden gemaakt in de z.g. kikkerstand )

MVDr. Jan Sterc, MVDr. EVA Stercova
  -

Schema van een röntgenfoto in ventrolatererale positie (gestrekte vorm)

Ventolaterale röntgenfoto van een gezonde heup De spleet is smal, de oppervlakte is congruent, de dijbeenkop is perfect rond, de kom is diep genoeg zodat de helft van de heupkop er in past. A =  Heupkom B =  Voorste rand van de kom C =  Voorste en laterale rand van de kom D =  Bovenste rand van de kom E =  Caudale rand van de kom

HD heup De randspleet is breder, de gewrichtsoppervlakten hebben niet de gelijke vorm, de dijbeenkop staat buiten de bovenste rand van de kom, de totale aansluiting met de kom wordt vlakker en de kraakbeenverharding is zichtbaar.

Heup met artrose verschijnselen  A-Artrosevorming op de voorste laterale rand van de heupkom B-Afplatting van de voorste laterale rand C-Brede “gedeelde” heupspleet D-Artrosevorming aan de basis van de heupkom E-Kraag van artrose in het gebied van de dijbeenkop en dijbeenhals F-Artrosevorming langs de bovenste rand van de dijbeenhals

HD – gewricht met degeneratieve veranderingen